Stłuszczenie wątroby- leki nie wystarczą. Skuteczne leczenie dietą.

Wątroba – bo o niej mowa – jest organem, który nie tylko produkuje, lecz także magazynuje wiele substancji  kluczowych dla organizmu. Wytwarza i wydziela żółć, która emulguje tłuszcze, wspomagając ich trawienie. To w obrębie tego narządu zachodzi synteza czynników krzepnięcia krwi. Jest kluczowa dla gospodarki węglowodanowej – w wątrobie z cząsteczek glukozy wytwarzany jest glikogen, który stanowi zapas energetyczny organizmu. Jest  magazynem żelaza, witamin A,D  i B12, które uwalnia stopniowo w miarę potrzeb.  Wątroba jest często nazywana centrum detoksykacyjnym organizmu, gdyż neutralizuje substancje toksyczne, takie jak alkohol i niektóre leki. Wieloletnia otyłość, nadmierne spożywanie alkoholu, toksyny lub wirusy mogą prowadzić od uszkodzenia struktury narządu i upośledzenia jego funkcji

STŁUSZCZENIE WĄTROBY- PRZYCZYNY CHOROBY

Zaburzeniem, które możemy ściśle powiązać z nieodpowiednią dietą i/lub chorobą alkoholową, jest stłuszczenie wątroby. To zespół polegający na zwiększeniu zawartości tłuszczu w hepatocytach – komórkach wątroby. Dzieje się tak, gdy tkanki narządu produkują lub dostają więcej tłuszczu, niż same mogą zużyć lub udzielić innym narządom. Nieleczone stłuszczenie może prowadzić do rozwoju marskości.  

PRZYCZYNY STŁUSZCENIA WĄTROBY:

1-nadmierne spożycie energii (w szczególności tłuszczów, przy jednoczesnym niedoborze białka), czynniki toksyczne (np. zatrucie grzybami, alkohol, toksyny przemysłowe), a także

2-zaburzenia metaboliczne, takie jak otyłość i cukrzyca.  

Do objawów stłuszczenia należą: brak łaknienia, uczucie sytości, tępe bóle po tłustych posiłkach w prawym podżebrzu, wzdęcia i zaburzenia przy oddawaniu stolca. Niestety choroba może także przebiegać bezobjawowo, co znacznie utrudnia jej diagnozę.

3-Nadmierne i częste spożywanie alkoholu.Wątroba jest jedynym organem, który  posiada zdolność metabolizowania alkoholu. Gdy etanol znajdzie się w jej obrębie, jego rozkład – jako usuwanie substancji toksycznej i odtruwanie organizmu – ma pierwszeństwo w stosunku do innych funkcji narządu. Można więc powiedzieć ,że gdy tylko alkohol pojawi się w wątrobie, ta „rzuca wszystko”, aby go metabolizować. Jeśli do takiej sytuacji  dochodzi sporadycznie, narząd jest w stanie się odpowiednio zaadaptować. Jednak długotrwałe i nadmierne nadużywanie alkoholu prowadzi do upośledzenia funkcji wątroby.

4-Niedobory insuliny u osób chorych na cukrzycę powodują wzrost wydzielania wolnych kwasów tłuszczowych do krwioobiegu. Gdy zbyt duża ilość tłuszczu przejdzie do wątroby, ta nie będzie w stanie go zmetabolizować – zacznie się otłuszczać.  

Podobną sytuację można zaobserwować u osób drastycznie odchudzających się

  •  ok. 1/3 tłuszczu uwolnionego z komórek tłuszczowych przejdzie do wątroby, co prowadzi do nadmiernego obciążenia narządu i rozwoju stłuszczenia. Należy więc pamiętać, że bardzo niskokaloryczne „diety cud” są w stanie dać nam szczupłą sylwetkę (najprawdopodobniej na krótko, w skutek efektu jo-jo), lecz jednocześnie potrafią zabrać nam  „kawałek” zdrowia lub doprowadzić do ciężkich zaburzeń klinicznych. Czy warto więc ryzykować zdrowiem dla szybkiego i prawdopodobnie krótkotrwałego efektu?

5- spożywanie dużych i obfitych kalorycznie posiłków wieczorem

 

WŁAŚCIWA DIETOTERAPIA

Pocieszającą wiadomością jest fakt, że stłuszczenie to zaburzenie odwracalne, a najbardziej skutecznym sposobem leczenia jest odpowiednie postępowanie dietetyczne. Najlepiej w tym celu rozpocząć dietoterapię pod okiem dietetyka medycznego, który oceni aktualne nawyki żywieniowe i zaleci odpowiednią ich korektę.

Trzeba pamiętać, że leczenie dietetyczne należy odnieść do pierwotnej przyczyny choroby, np. otyłości, cukrzycy, głodzenia. W celu odtłuszczenia  narządu najczęściej stosuje się dietę niskotłuszczową.

Tłuszcze należy ograniczyć do poziomu 30-50 gramów/dobę lub 25% energii  z całodziennej racji pokarmowej.  Zaleca się zwiększenie podaży tłuszczów  nienasyconych względem nasyconych tłuszczów zwierzęcych.

Należy więc bezwzględnie zrezygnować:

1- z tłustych mięs i wędlin, a zwiększone zapotrzebowanie na białko pokrywać  poprzez spożywanie chudych mięs(drób, wołowina, cielęcina), ryb (szczupak, sandacz, dorsz), wędlin i nabiału(chudy twaróg, maślanka, kefir, jogurt naturalny, mleko – w zależności od tolerancji). 

Dozwolona ilość tłuszczu powinna pochodzić ze źródeł dostarczających przede wszystkim jedno- i wielonienasyconych kwasów tłuszczowych. Należy uwzględnić spożycie w małych ilościach : pestki ( słonecznika, dyni)., nasiona np. sezamu, lnu i  orzechy

2-posiłów smażonych, ciężkostrawnych, potrawy wykonane w użyciem produktów wzdymających. Zaleca się więc eliminację lub obraniczenie produktów, takich jak: czosnek, cebula, strączki, warzywa kapustne. Przy uporczywych wzdęciach i bólach brzucha niewskazane są także seler i szparagi. 

3-Należy wykluczyć ostre przyprawy i zioła. Wskazane są natomiast  produkty i potrawy lekkostrawne, łagodnie przyprawione(koper, pietruszka, majeranek, cynamon, wanilia), gotowane, pieczone w folii lub pergaminie, duszone.  

Taka dieta będzie sprzyjać regeneracji hepatocytów  oraz wspomoże proces leczenia. Ważna jest także temperatura posiłków – nie powinny być one ani zbyt zimne, ani gorące. Ciepłe posiłki będą lekkostrawne, co złagodzi objawy ze strony układu pokarmowego, lepiej trawione i wchłaniane, dzięki czemu terapia przebiegnie sprawniej.

Przy silnych objawach ze strony układu pokarmowego zaleca się częste, małe objętościowo posiłki (nawet 4-5 dziennie), co ułatwia zrealizowanie zapotrzebowania energetycznego organizmu bez zbędnego obciążania układu pokarmowego. 

4-Unikanie cukru, syropów, słodyczy. Wprowadzając owoce świeże w umiarkowaych ilosciach.

U osób otyłych bezwzględnie zalecana jest redukcja masy ciała do osiągnięcia poziomu odpowiadającego normie dla płci, wieku i stanu fizjologicznego.  Obowiązuje także bezwzględny zakaz spożywania alkoholu.  Należy również pamiętać, że dietoterapia stłuszczenia wątroby powinna być skojarzona z przyczyną powstania zaburzenia. Chorzy z cukrzycą powinni mieć dietę dostosowaną do obu jednostek chorobowych, inaczej także będzie przebiegało leczenie zaburzeń toksycznych.  U osób niedożywionych konieczne będzie zwiększenie podaży kalorycznej i uzupełnienie niedoborów żywieniowych.

Stłuszczeniowa choroba wątroby nie powinna być lekceważona. Wraz ze wzrostem odsetka otyłości wśród społeczeństwa, ma szansę stać się zaburzeniem cywilizacyjnym, podobnie jak miażdżyca lub cukrzyca typu 2. Jeśli odczuwamy objawy, nie należy zwlekać, lecz jak najszybciej poddać się diagnostyce. Choroba jednak często potrafi przebiegać bezobjawowo. W takim wypadku może warto zrobić rachunek sumienia i zadać sobie kilka pytań :

-jak często spożywam alkohol?

-Czy jem zbyt tłusto, w efekcie czego po posiłkach odczuwam dyskomfort?

- O której jem ostatni posiłek i czy nie jest zbyt duży?

Warto dbać o wątrobę, dopóki nie jest za późno – stłuszczenie jest odwracalne, jednak bagatelizowanie problemu może prowadzić do marskości, które jest już zaburzeniem nieodwracalnym, często o ciężkim przebiegu klinicznym.

W poradni dietetycznej Medicago, pomagamy osobom chorującym na choroby wątroby wdrożyć właściwe żywienie.

 

Autor artykułu: mgr dietetyk Ewelina Magdziak